Pages Navigation Menu

دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه

Şehzade Bayezid

Şehzade Bayezid

Şehzade Bayezid

(1525 – 25 Eylül 1561), Kanuni Sultan Süleyman’ın Hürrem Sultan’dan olma şehzadelerindendir.

Babası henüz sağ iken kardeşi Şehzade Selim ile giriştiği taht mücadelesinde yenilmiş; sığındığı İran Şahı’nın sarayında babasının adamları tarafından oğulları ile birlikte boğularak öldürülmüştür.
1525 yılında İstanbul’da dünyaya geldi. Babası Osmanlı padişahı Kanuni Sultan Süleyman, annesi Hürrem Sultan’dır. 11 Kasım 1539’da erkek kardeşi Cihangir ile birlikte sünnet edildi. 1541’de Macaristan seferine katıldı. 1546’da Karaman Sancak Beyliği ile görevlendirildi. 1548’de İkinci İran seferine çıkan babasını Akşehir’de karşıladı.Yaşamı

Kanuni 1553’te Nahcıvan Seferi’ne (3. İran seferi) çıkarken Bayezid’i taht muhafazası için Edirne’ye gönderdi. Ordu sefere giderken Konya’da Şehzade Mustafa’nın boğdurulması ve ardından Şehzade Cihangir’in de hastalanarak Halep’te hayatını kaybetmesi üzerine Bayezid, tahtın iki varisinden birisi olarak kaldı. Diğer varis, ağabeyi Şehzade Selim idi.

Düzmece Mustafa olayı

Şehzade Mustafa’nın öldürülmesinden sonra ortaya çıkan Düzmece Mustafa olayında Şehzade Bayezid’in, isyancı kuvvetleri durdurmada ağır davrandığı, hatta bu isyanı onun düzenlediği iddiası ortaya atıldı. Kanuni’nin ona olan güveni sarsıldı, ancak yine de kendisini affedip Kütahya’ya gönderdi. Bayezid bunun üzerine babasına yazdığı mektupta “ben kulunuzu muradına irgürdünüz” diyerek teşekkür etmiş ve kendisini tahtın varisi olarak görmeye başlamıştır.

Annesinin koruması

Hürrem Sultan, kendi oğullarından birisinin, daha çok karakter bakımından Kanuni’ye benzeyen Bayezid’in tahta geçmesini istiyordu. Yaşamı boyunca da onun koruyuculuğunu üstlenmiştir. Hatta Düzmece Mustafa olayında Bayezid’in, affedilmesini Hürrem Sultan’a borçlu olduğu söylenmektedir. Ancak Hürrem Sultan’ın 1558’de ölümünden sonra, Bayezid koruyucusuz kalmış ve kendine taraftar toplamaya girişmiştir. Bayezid’in Selim aleyhine harekete geçmesinde, Lala Mustafa Paşa’nın rolü olduğu düşünülür.

Selim ile sürtüşmeler

Oğullarının taraftar toplamaya başlamaları üzerine Kanuni onları birbirlerinden uzaklaştırmış, 1558’de Selim’i Konya’ya, Bayezid’i iseAmasya’ya göndermiştir. Bayezid bunu kendisine bir hakaret saydı ve Kütahya’da kalmaya çalıştı. Ancak babasının ısrarları sonucu Amasya’ya gitmek zorunda kaldı; 21 Aralık 1558’de Amasya’ya vardı. Kanuni onu çeşitli vaadlerle oyalamaya çalışırken, o bir mektubunda babası için “padişah olan yalan söyler mi” dedi ve taraftar toplamaya devam etti.

Kanuni, aynı şekilde Selim’in de asker toplamasını söylemiş ve Sokollu Mehmed Paşa’yı ona yardıma göndermiştir. Bu arada Bayezid’in sancağından çıkması isyan olarak değerlendirildi ve Şeyhulislam Ebusuud ve başka din adamları tarafından öldürülmesinin vacib olduğuna dair fetvalar verildi.

Bu esnada Amasya’dan Ankara’ya gelmiş olan Beyazid, 29 Mayıs 1559’da Konya önlerinde Selim’in ordusuyla çarpıştı, ancak 2 gün süren savaşta onun düzenli ordusu karşısında üstünlük sağlayamayıp yenildi. Bunun üzerine Amasya’ya dönmüş ve müftü Muhyiddin Cürcani’yi babasına, affedilmesini dilemesi için gönderdi.

İran’a sığınması

Anlaşma sağlanınca Kazvin’e giden Osmanlı elçileri 25 Eylül 1561 tarihinde önce Bayezid’i ardından da oğullarını boğarak öldürdüler.

Anlaşma sağlanınca Kazvin’e giden Osmanlı elçileri 25 Eylül 1561 tarihinde önce Bayezid’i ardından da oğullarını boğarak öldürdüler.

Kanuni, Bayezid’in af talebini reddedip yakalanmasını emredince Bayezid oğullarını alarak 7 Temmuz’da Amasya’dan çıktı. Ağustos ortalarında İran’a sığınmak zorunda kaldı.

İran’da Şah Tahmasb tarafından Kazvin’de büyük bir törenle karşılanan Bayezid, onun aracılığıyla babasından affını diledi. Tahmasb, Selim ve Kanuni arasında Bayezid’in teslimi konusunda yazışma ve pazarlıklar yapıldı. Tahmasb’ın isteklerinden bir kısmını kabul etmek zorunda kalan Kanuni, ona 1.200.000 altın ödeyeceğini ve Kars Kalesi’i bırakacağını vaad etmiştir. Ayrıca Selim de padişah olduğunda, İran’la dost kalacağına dair bir ahidname vermiştir.

Ölümü

Anlaşma sağlanınca Kazvin’e giden Osmanlı elçileri 25 Eylül 1561 tarihinde önce Bayezid’i ardından da oğullarını boğarak öldürdüler. Bayezid ve oğullarının cenazeleri Sivas’a getirilerek surların dışında bulunan “Melik-i Acem türbesi“‘ne defnedilmiştir. Bu türbe Abdulvahabi Gazi Camii içerisinde bulunur.

Bayezid’in ölümünden sonra Bursa’ya nakledilen karısı bir kale içinde bekletilmiş ve yanında bulunan üç yaşındaki oğlu da öldürülmüştür.

KANUNI SULTAN SULEYMAN ILE HURREM SULTAN'IN OGULLARINDAN  BAYEZID ILE 3 TORUNUNUN ACI SONU, MEZARLARININ BULUNDUGU  SIVAS'TA ZIYARETE GELENLERIN YUREGINI BURKUYOR. SEHZADE BAYEZID VE 3 OGLUNUN MEZARI, SIVAS YUKARI TEKKE MEZARLIGINDAKI ABDULVAHABI GAZI CAMISI'NDE YER ALIYOR.

KANUNI SULTAN SULEYMAN ILE HURREM SULTAN’IN OGULLARINDAN  BAYEZID ILE 3 TORUNUNUN ACI SONU, MEZARLARININ BULUNDUGU  SIVAS’TA . SEHZADE BAYEZID VE 3 OGLUNUN MEZARI, SIVAS YUKARI TEKKE MEZARLIGINDAKI ABDULVAHABI GAZI CAMISI’NDE YER ALIYOR.

SEHZADE BAYEZID VE 3 OGLUNUN MEZARI, SIVAS YUKARI TEKKE MEZARLIGINDAKI ABDULVAHABI GAZI CAMISI'NDE YER ALIYOR.

SEHZADE BAYEZID VE 3 OGLUNUN MEZARI, SIVAS YUKARI TEKKE MEZARLIGINDAKI ABDULVAHABI GAZI CAMISI’NDE YER ALIYOR.

Çocukları

 

  • Şehzade Orhan (d.1543 Kütahya, – ö. Kazvin, 23.7. 1562 öldürülmüş).
  • Şehzade Osman (d.1545 Kütahya, – ö. Kazvin, 23.7.1562 öldürülmüş).
  • Şehzade Abdullah (d.1548 Kütahya, – ö. Kazvin, 23.7.1562 öldürülmüş).
  • Şehzade Mahmut (d.1552 Kütahya, – ö. Kazvin, 23.7.1562 öldürülmüş).
  • Şehzade Murat (d.1559 Amasya, – ö. Bursa, 1.8.1562 öldürülmüş).
  • Mihr-u-Mah Sultan (d.1547 Kütahya – ö. Istanbul, 1593), 1562 ile Damad Muzaffer Paşa evlendi, 1568 Bağdat, Kıbrıs 1570 ve Luristan 1592-1593 valisi oldu.
  • Hatice Sultan (d. ve ö. Kütahya, 1550).
  • Ayşe Sultan (d.1553 Kütahya, – ö. Tokat, 1572), 1568 ile Damad Hoca’Ali Paşa Eretnaoğlu evlendi ve bir oğlan doğum sırasında öldü.
  • Hanzade Sultan (d. ve ö. Kütahya, 1556).

Ölümünden sonra

Bayezid olayından sonra, yeniçerilerin Anadolu’ya muhafız olarak yayılması ve şehzadelerden yalnızca en büyüğüne sancak verilmesi gibi idari değişikliklere gidilmiştir.

Ona sadrazamlık vaadinde bulunan Selim’in tahta çıkmasını isteyen ve Bayezid’i babasına karşı isyana teşvik eden Lala Mustafa Paşa, ancak III. Murat zamanında, yaklaşık 3 ay sadrazamlık yapabildi.

Şairliği

Bayezid’in “Şahi” mahlasıyla yazdığı şiirleri, Türkçe ve Farsça şiirlerinden oluşan bir divanı vardır. Şiirlerinde saltanat arzusu, aşk, günahlarından bağışlanması için yakarış konularını işler. Babasından affını dilemek için yazdığı şiirleri ve babasının yine şiir olarak verdiği karşılıklar meşhurdur. Divanının iki el yazma kopyası Millet Kütüphanesi Ali Emirî koleksiyonunda bulunur . Divanı Filiz Kılıç tarafından yeni Türk alfabesine aktarılmış,fakat bu aktarım fazla hatalı olduğu iddiasıyla eleştirilmiştir.

Kanuni Sultan Süleyman’ın Oğlu Şehzade Beyazıt’la Yazışması

Şehzade Beyazıt’ın, kendisine dost gözüken baş düşmanı Lala Mustafa Paşa’nın kışkırtmasıyle ve kardeşi Selim (sonradan II. Selim)’le tutuştuğu Konya Savaşı’nda yenilgiye uğraması, O’nun hayatına mal oldu. Her ne kadar Beyazıt, sonradan pişmanlık duyarak “babası”ndan af ve özür dileyen mektuplar yazmışsa da, bunlar da Lala Mustafa Paşa’nın adamları tarafından ele geçirilerek yok edildi ve Kanunî’ye eriştirilmedi. Sonunda Beyazıt, îran Şahı Tahmasb’a sığınmak zorunda kaldı. Tahmasb, önce şehzadeyi çok iyi kabul etmiş, fakat sonradan, Osmanlı saltanatının tek adayı Şehzade Selim’in dostluğunu ve minnetini kazanmak düşüncesiyle, O’nu, istanbul’dan gelen Selim’in adamlarına teslim ederek, 25 eylül 1561′de öldürülmesine sebep olmuştur.

Güzel şiir yazan ve şiirlerinde Şahsî mahlasını {takma adını) kullanan Şehzade Beyazıt’ın babasına yazdığı manzum yakarış mektubu ile Kanunî’nin bu mektuba verdiği cevabı, Osmanlı tarihinin saltanat hırslarını yansıtmak bakımından ilginç bularak, sunmakta yarar görüyoruz.

ŞEHZADE BEYAZIT’IN MEKTUBU

 

Ey seraser âleme Sultan Süleyman’ım baba,

Tende Canım, Canımın içinde cananım baba,

Bayezîd’ine kıyar mısın benim canım baba

Bigünahım, Hak bilür, devletlü sultanım baba.

 

 Enbiya ser-defteri yani ki Âdem hakkıçün,

 Hem dahi Musî ile îsî-i Meryem hakkıçün,

Kainatın server-i ol Ruh-i âzam hakkıçün,

Bigünahım, Hak bilür, devletlü sultanım baba.

 

 Sanki Mecnun’um, bana dağlar başı oldu durak,

 Ayrılıp bilcümle mal ü mülkten düştüm ırak,

Dökerim göz yaşını vâhasretâ, dâd-el-firak,

Bigünahım, Hak bilür, devletlü sultanım baba.

 

Kim sana arzeyleye hâlim,

eya şah-ı kerim, Anadan, kardeşlerimden ayrılıp kaldım yetim,

Yok benim bir zerre isyanım sana,

Hak’tır alîm, Bigünahım, Hak bilür, devletlü sultanım baba.

 

  Bir nice ma’sumum olduğun şeha bilmez misin?

 Anların kanına girmekten hazer kılmaz mısın,

Yoksa ben kulunla Hak dergahına varmaz mısın,

Bigünahım, Hak bilür, devletlü sultanım baba.

 

Hak Taâlâ, kim cihanın şahı etmiştir seni

Öldürüp ben kulunu, güldürme şahım düşmeni

Gözlerim nuru oğullarımdan ayırma beni

Bigünahım, Hak bilür devletlü sultanım baba

 

Tutalım iki elim baştan başa kanda ola,

Bu meseldir, söylenir kim “kul günah itse n’ola”

Bayezîd’in suçunu bağışla, kıyma bu kula,

Bigünahım, Hak bilür, devletlü sultanım baba.

Seraser: Baştan başa. 2 Ser-defter: Kitaba, deftere yazılan ilk isim. Ruh-i âzam: en büyük ruh, Tanrı Ruhu’nun insanda tecellisi. 3 Bilcümle: hep, bütün. Vâhasretâ, dâd-el-firak: “özleyiş ve ayrılık acısından medet.” 4 Kerim: bağışı bol, cömert. Eya!: Ey! Alim: bilen. Şehâl: ey padişah! Düşmen:düşman

 

KANUNÎ’NİN YANITI

 

Ey demeden mazhar-ı tuğyan ü isyanım oğul,

Takmayan boynuna hergiz tavk-ı ferman’ım oğul,

Ben kıyar mıydım sana ey Bayezıt Han’im oğul,

Bigünahım dime bari, tevbe kıl canım oğul.

 

Enbiya vü evliya, ervah-ı âzam hakkıçün,

Nûh u İbrahim ü Musî İbn-i Meryem hakkıçün,

Hatm-ı âsâr-ı nübüvvet Fahr-i Âlem hakkıçün,

Bigünahım dime bari, tevbe kıl canım oğul.

 

  Âdem adın itmeyen Mecnun’a sahralar durak,

Kurb-i taattan kaçanlar daima düşer ırak,

Tan değildir der isen “Vâhasretâ, dâd-el-firak”

Bigünahım dime bari, tevbe kıl canım oğul.

 

 Neşet-i Haktır übüvvet, ram olan olur kerim,

“Lâ-t’akul üf!” kavlini inkâr eden kalur yetim,

Taat’a, isyana âlimdir Hudavend-i azîm,

Bigünahım dime bari, tevbe kıl canım oğul.

 

Hak reâya-yi muti-e rai etmiştir beni,

İsterim mağlûb idem ağnâm’a zi’b-i düşmeni,

Haşelillah öldürürsem bîgüneh nâgeh seni,

Bigünahım dime bari, tevbe kıl canım oğul.

 

 Rahmü şefkat, ziyb-i iman olduğun bilmez misin,

Ya dem-i ma’sum’u dökmekten hazer kılmaz mısın,

Abdi âzâd ile Hak dergahına varmaz mısın,

Bigünahım dime bari, tevbe kıl canım oğul.

 

Tutalım iki elin baştan başa kanda ola

Çünki istiğfar idersen biz de afv-etsek n’ola

Bayezîd’im suçunu bağışlarım gelsen yola,

Bigünahım dime bari, tevbe kıl canım oğul.

Demadem: Zaman zaman. Mazhar-ı tuğyan ü isyan: başkaldırma ve isyan suçlarını işleyen. Hergiz: asla. Tavk-ı ferman: ferman halkası, uyulması gereken padişah buyruğu. 2 Ervah-ı âzam: Ruh-u Âzamlar, Tanrı Ruhu’nun insanlarda tecellisi. Enbiya: Peygamberler. İbn-i Meryem: Meryem’in oğlu(Hazret-i İsa). Hatm-i âsar-ı nübüvvet, Fahr-i Alem: gelip geçmiş peygamberlerin sonuncusu, kâinatın övüncesi (Hazret-i Muhammed). Kurb-i taattan kaçanlar: ibadete uzak duranlar, ibadetten kaçanlar. Tandeğildir: şaşılacak şey değildir. Vâhasretâ, dâd-el-firak:ayrılık ve özleyiş acısından medet.4Neş’et-iHak :Tann (güneşinin) doğduğu yer. Übüvvet: babalık. Lâ-t’akul üf “Ana babaya ‘üf!’ dedirtmemelidir” anlamındaki ayet hatırlanıyor. Taat: itaat.Hudavend-i azim: Ulu Tanrı. 5 Reâya-yi muti’: itaatli sürüler (ulus). Rai: çoban. ZVb: kurt. Haşelittah: Allah etmesin, tövbe Yarabbi. Bîgüneh: günahsız,Nâgeh: ansızın 6 Rahm: acıma, mer­hamet. Ziyb-i iman: iman’ın süsü. Dem-i masum: günahsız kişilerin kanı. Hazer: çekinme, korkma. Abd: kul, köle.Çünki: madem ki, ne vakit ki. 7 İstiğfar: af, bağış dileme.