Tarihteki İlk Türk devleti, Hun Türkleri tarafından kurulmuştur. Elbette Türk tarihini daha eskilere taşıyan Türk devletleri kurulmuştu. Fakat tam anlamıyla bir devlet yapılanması olan ve boy özelliğinin üzerine çıkarak devletleşme sürecini sağlamış, hatta imparatorluk olarak anılabilecek ilk büyük Türk devleti Büyük Hun Devleti olmuştur. İlk hükümdarı ve kurucusu Teoman Han’dır. Teoman Han, M.Ö. 220-209 arasında hüküm sürmüş ve Türk kavimlerini kendi bayrağı altında toplamıştır. Orta Asya’da kurulan ilk Türk devleti olan Hun Devleti, komşu ülkeleri ve Çin topraklarının bir kısmını hakimiyeti altına almış ve ardı ardına yaptığı akınlar neticesinde Çin üzerinde büyük baskı uygulamıştır. Çin Seddi, Hun Türkleri’nin akınlarını durdurabilmek adına Çin tarafından alınan tedbirlerin en bilinenidir.
Zaman Tuneli
Teoman Han (MÖ 220 – MÖ 209) Büyük Hun (Asya Hun) Devleti’nin Kurucusu ve İlk Hükümdarı Teoman Han, Büyük Hun (Asya Hun) Devleti’nin kurucusu ve ilk hükümdarı olarak Türk tarihinin bilinen ilk siyasi teşkilatlanmasını gerçekleştiren devlet adamıdır. Çin kaynaklarında adı Touman (Tuman) olarak geçen Teoman, MÖ 3. yüzyılda Orta Asya bozkırlarında…
Devamı
Mete Han Genel Değerlendirme Tarihte bilinen ilk Türk devletinin en büyük imparatorlarından biri olan Motun ya da bilinen adıyla Mete, yalnızca Hun Devleti’nin hükümdarı değil, aynı zamanda Türk devlet teşkilatının kurucu şahsiyetlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Çin kaynaklarında Modu (Maodun) olarak geçen Mete Han; askerî dehası, siyasi öngörüsü ve teşkilatçılığı…
Devamı
Lao Şang Şanyü Lao Şang (Ki-Ok / Kiyük) Şanyü (Tanhu) Büyük Hun Devleti’nin Üçüncü Hükümdarı (MÖ 174–161) Lao Şang Şanyü, Çin kaynaklarında Lao-Shang Chanyu olarak geçen, Büyük Hun Devleti’nin üçüncü hükümdarıdır. MÖ 174 yılında babası Mete Han’ın ölümünden sonra tahta geçmiş ve MÖ 161 yılına kadar hüküm sürmüştür. Onun dönemi,…
Devamı
Kün-Çin (Junchen) Şanyü Devlet Aklının Sınandığı Dönem (MÖ 160 – MÖ 126) Kün-Çin (Junchen) Şanyü, Lao-Şang’ın oğlu olarak babasının ölümünün ardından veliaht sıfatıyla tahta geçmiş ve Büyük Hun Devleti’nin başına geçmiştir. Çin kaynaklarında “Junchen” olarak kaydedilen bu hükümdarın adı; bazı tarihî metinlerde Çün-Çin, Çün-Çen, Kung-Sin gibi farklı şekillerde de geçmektedir.…
Devamı
İçihise Şanyü (İti-Sie / Yizhixie) Büyük Hun Devleti’nin 5. Hükümdarı (MÖ 126 – MÖ 114) İçihise Şanyü (İti-Sie / Yizhixie), Büyük Hun Devleti’nin 5. hükümdarıdır. Çun-Çen (Kün-Çin)’in kardeşi olup, hanedan içi mücadele sonucunda tahta geçmiştir. Onun dönemi, Hun İmparatorluğu’nun Çin’de yayılmacı bir siyaset izleyen Han İmparatoru Wu (MÖ 141–87) ile…
Devamı
Vuvey (Wu-wei) Şanyü Hun Devlet Dengesinin Korunma Mücadelesi (MÖ 1. Yüzyılın İlk Yarısı) Vuvey (Wu-wei) Şanyü, Büyük Hun Devleti’nin merkezî otoritesinin sarsılmaya başladığı bir dönemde tahta geçmiş hükümdarlardan biridir. Çin kaynaklarında “Wu-wei” olarak kaydedilen bu hakanın adı; bazı tarihî metinlerde Wuwei veya farklı transkripsiyonlarla geçmektedir. Bu yazım farklılıkları, Hun dilinin…
Devamı
Ousiuliu (Wushilu) Şanyü Hun Birliğinin Zor Şartlar Altında Korunma Süreci (MÖ 1. Yüzyıl) Ousiuliu (Wushilu) Şanyü, Vuvey (Wu-wei Er) Şanyü’nün ardından Büyük Hun Devleti’nin başına geçmiş hükümdarlardan biridir. Çin kaynaklarında adı “Wushilu Chanyu” şeklinde kaydedilen bu Hun hakanı, Hun Devleti’nin merkezî otoritesinin zayıflamaya başladığı ve Çin baskısının yoğunlaştığı bir dönemde…
Devamı
Kiuliu-hou (Qiulihou) Şanyü Hun Devlet Otoritesinin Zayıflama Sürecinde Devamlılık Arayışı (MÖ 1. Yüzyıl) Kiuliu-hou (Qiulihou) Şanyü, Ousiuliu (Wushilu) Şanyü’nün ardından Büyük Hun Devleti’nin başına geçmiş hükümdarlardan biridir. Çin kaynaklarında adı “Qiulihou Chanyu” şeklinde kaydedilen bu Hun hakanının ismi; bazı tarihî aktarımlarda Kiuliu-hou, Ch’iu-li-hou veya farklı transkripsiyonlarla geçmektedir. Bu farklılıklar, Hun…
Devamı
Tcietiheu (Qiedihou) Şanyü Hun Devleti’nde İç Dengelerin Sarsıldığı Dönem Tcietiheu (Qiedihou) Şanyü, Kiuliu-hou’nun ardından Büyük Hun Devleti tahtına geçen hükümdardır. Çin kaynaklarında adı “Qiedihou Chanyu” şeklinde kaydedilmiş olup, Türkçe literatürde Tcietiheu, Çiedihou veya Kie-ti-hou gibi farklı yazımlarla da karşılaşılmaktadır. Bu isim farklılıkları, Çin karakterlerinin Latin harflerine aktarımından kaynaklanmakta olup, tümü…
Devamı
Houhansie Houhansie, Houhansie M.Ö. 57-31 yıllarında Büyük Hun Devleti’nde hüküm sürmüştür.
Ouloijou Ouloijou, Ouloijou M.S 13-M.S 18 yılları arasında Büyük Hun Devleti’nde hüküm sürmüştür.
Houthouulh Houthouulh, M.S 18- M.S 46 yılları arasında Büyük Hun Devleti’nde hüküm sürmüştür.
Yeou-lieou Yeou-lieou, Yeou-lieou M.S 66- M.S 87 yıllarında Büyük Hun Devleti’nde hüküm sürmüştür.
Yu-chukieu Yu-chukieu, Yu-chukieu M.S 87-M.S 92 yıllarında Büyük Hun Devleti’nde hüküm sürmüştür.
Attila Han Attila Han, Rua’nın Romalılarla barış görüşmesi yapmaya hazırlandığı bir sırada vefat etmesi üzerine, Hun yönetimini Attila ve Bleda üstlendiler. Türk devlet teşkilâtında daima büyük kardeşin tahta çıkması kesin olmayıp, şehzadeler arasında en liyakatlisinin başa geçmesi geleneği var olmasına rağmen, Bleda Hun hükümdarı olmuştur. Fakat üstün kabiliyetlerinden dolayı bütün işleri Attila…
Devamı
