Lao Şang Şanyü

Lao Şang (Ki-Ok / Kiyük) Şanyü (Tanhu)

Büyük Hun Devleti’nin Üçüncü Hükümdarı (MÖ 174–161)

Lao Şang Şanyü, Çin kaynaklarında Lao-Shang Chanyu olarak geçen, Büyük Hun Devleti’nin üçüncü hükümdarıdır. MÖ 174 yılında babası Mete Han’ın ölümünden sonra tahta geçmiş ve MÖ 161 yılına kadar hüküm sürmüştür. Onun dönemi, Hun siyasi ve askerî gücünün korunarak sürdürüldüğü bir istikrar devresidir.

Konu Başlıkları

Hunlar, Çin kaynaklarında “Hiung-nu (Xiongnu)” adıyla anılmaktadır. Modern Türk tarihçiliğinde bu siyasi teşkilat, Türk devlet geleneğinin en erken ve en güçlü safhalarından biri olarak değerlendirilir. Mete Han ile kurumsallaşan askerî sistem ve devlet teşkilatı, Lao Şang döneminde de aynen devam etmiş; böylece erken Türk bozkır devlet modelinin sürekliliği sağlanmıştır.

Adı ve Unvanı

Bu hükümdarın adı Çin kroniklerinde “Lao-Shang” olarak geçmektedir. Çince karşılığı “Yaşlı ve Üstün” anlamına gelir. Batılı araştırmacılar Jan Jakob Maria de Groot ve Otto Franke, adının “Kiyok” veya “Kiyük” şeklinde okunması gerektiğini belirtmişlerdir.

Şanyü (Tanhu) ise Hun hükümdarlarının resmî unvanıdır ve daha sonra Türk devlet geleneğinde görülen “Kağan” anlayışının erken biçimi olarak değerlendirilir.

Devlet Geleneğinin Devamı

Lao Şang, Mete Han’ın kurduğu:

Onluk askerî teşkilatı
Merkezi otoriteyi
Çin’e karşı üstünlük siyasetini

koruyarak sürdürmüştür.

Bu teşkilat yapısı, daha sonraki Göktürk ve diğer Türk devletlerinde de görülecek olan askerî-idari modelin temelini oluşturmaktadır. Bu bakımdan Lao Şang dönemi, Türk devlet geleneğinin kesintisiz devam ettiği bir safha olarak önem taşır.

Çin İle Mücadele ve Diplomasi

Hun baskısı karşısında Çin İmparatorluğu bu dönemde askerî reformlara girişmiş, sınır pazarları açmış ve diplomatik evlilik siyasetini sürdürmüştür. İmparator Wen, Lao Şang’a bir Çin prensesi göndermiştir.

Çin kaynaklarında geçen rivayetlere göre Hunlar:

Levirat geleneğine sahipti,
Kubbe biçimli keçe çadırlarda yaşıyorlardı,
Tüm halk savaşçı karakter taşıyordu,
Her an sefere hazır bir toplum yapısına sahipti.

Bu yapı, bozkır Türk toplum modelinin temel özelliklerini yansıtmaktadır.

Yüeçi Seferi

Lao Şang döneminin en önemli askerî başarısı Yüeçiler’e karşı yürütülen seferdir. Yüeçi kralı öldürülmüş, bu zafer sonucunda Yüeçiler batıya göç etmek zorunda kalmıştır.

Çinli seyyah Chang Chien’in rivayetine göre Lao Şang, Yüeçi kralının kafatasından bir içki kasesi yaptırmıştır. Bu uygulama, İskit-Saka bozkır geleneğinin Hunlar’da da sürdüğünü göstermektedir. Bu kültürel süreklilik, erken Türk bozkır dünyasının ortak savaşçı karakterini yansıtır.

Büyük Çin Akını (MÖ 166)

Çin vesikalarına göre Lao Şang, MÖ 166 yılında 140.000 atlı ile Çin’in kuzeyine büyük bir akın düzenlemiştir. Hun ordusu Chaona ve Hsiaokuan bölgelerine kadar ilerlemiş, Çin askeri valisi öldürülmüş ve çok sayıda esir alınmıştır.

Hun atlı teşkilatının disiplinli ve hızlı yapısı, bu dönemde Çin üzerinde ciddi bir psikolojik ve askerî üstünlük sağlamıştır. Çin imparatoru doğrudan karşı saldırıya cesaret edememiştir.

Bu akınlar sonucunda Hun Devleti, Çin’den armağan adı altında vergi almaya devam etmiştir.

Ölümü ve Sonrası

Lao Şang Şanyü, MÖ 160 civarında ölmüştür. Yerine Çun-Çen Şanyü geçmiştir. Onun ölümünden sonra Çin İmparatorluğu güçlenmeye başlamış ve Hun Devleti zamanla zayıflama sürecine girmiştir.