Baltaoğlu Süleyman Bey

Baltaoğlu Süleyman Bey, Osmanlı Devleti’nin II. Murad ve Fâtih Sultan Mehmed dönemlerinde görev yapmış; diplomasi, sancak beyliği ve özellikle denizcilik sahasında öne çıkmış önemli bir devlet adamı ve askerî kumandandır. İstanbul’un fethi sırasında Osmanlı donanmasının başında bulunması sebebiyle adı, fetih tarihinin en kritik ve dramatik hadiselerinden biriyle birlikte anılmaktadır.

Kökeni ve Enderun’da Yetişmesi

Baltaoğlu Süleyman Bey’in bir Bulgar arhontunun (yerel bey) oğlu olduğu ve II. Murad devrinde devşirme sistemi çerçevesinde saraya alındığı bilinmektedir. Enderun’da yetişmiş; askerî eğitim, idarî disiplin ve saray protokolü içinde şekillenen bir devlet terbiyesi almıştır.

Osmanlı merkez teşkilatında yükselerek kapıcıbaşılık makamına kadar çıkmıştır. Kapıcıbaşılık, saray güvenliği ve protokol düzeni bakımından son derece önemli bir görev olup, padişaha yakınlık gerektiren bir mevkiydi. Bu süreç, onun hem askerî hem siyasî kabiliyetlerinin saray çevresinde takdir gördüğünü göstermektedir.

II. Murad Dönemindeki Siyasî ve Diplomatik Faaliyetleri

Baltaoğlu’nun devlet içindeki ağırlığı özellikle 1443–1444 yıllarında belirginleşmiştir.

1443 yılında Haçlı orduları karşısında gevşek tutum sergilediği ileri sürülen uç beyi Turahan Bey’i, Vezîriâzam Halil Paşa’nın emriyle tutuklayarak Tokat’a göndermesi, merkezî otoritenin temsilcisi olarak ne derece etkili bir konumda bulunduğunu göstermektedir. Bu hadise, Osmanlı askerî hiyerarşisinde disiplinin korunmasına yönelik sert uygulamalardan biridir.

Segedin Antlaşması Süreci (1444)

1444’te Osmanlı–Macar ilişkilerinde dönüm noktası olan Segedin Antlaşması’nın diplomatik safhasında önemli rol üstlenmiştir. Edirne’de yürütülen müzakereler sonrasında alınan kararları Macar Kralı Ladislas’a bildirmek üzere elçi olarak görevlendirilmiştir.

Antlaşmanın gerçekleşmesi için Ladislas nezdinde teşebbüslerde bulunmuş; Osmanlı idaresindeki Sırp kalelerinin tahliyesini sağlayarak bu kaleleri Sırplara teslim etmiştir. Bu faaliyetler, Baltaoğlu’nun yalnızca asker değil, aynı zamanda diplomatik misyon üstlenen bir devlet adamı olduğunu göstermektedir.

Görevlerindeki başarıları dolayısıyla II. Murad’ın sevgi ve itimadını kazanmış ve sancak beyliğine yükselmiştir.

Sancak Beyliği ve Denizcilikte Yükselişi

Fâtih Sultan Mehmed devrinde Hamîd-ili beyi olarak Karaman kuvvetleriyle mücadele etmiştir. Bu görev, Anadolu’daki siyasî istikrarın sağlanması açısından önemliydi.

1449 yılında Osmanlı donanmasının başında Midilli adasına akın düzenlemiş ve Kalonya kasabasını zaptetmiştir. Bu harekât, Osmanlı’nın Ege Denizi’ndeki etkinliğini artırmaya yönelik önemli bir adım olmuştur.

1451’de Gelibolu sancak beyi olarak kaptan-ı deryâ makamına getirilmiştir. Gelibolu, Osmanlı denizciliğinin ana üssü konumunda olduğundan, bu görev Baltaoğlu’nun kariyerindeki zirve noktayı temsil etmektedir.

İstanbul’un Fethi ve Donanmanın Rolü

1453 baharında yaklaşık 400 savaş ve nakliye gemisinden oluşan donanmasıyla İstanbul kuşatmasına katılmıştır. Donanma için merkez üs olarak Baltalimanı’nı kullanmıştır.

18 Nisan 1453’te Büyükada başta olmak üzere Marmara’daki adalar fethedilmiştir. Bu harekât, Bizans’ın deniz bağlantılarını zayıflatmaya yönelik stratejik bir adımdı.

20 Nisan 1453 Deniz Muharebesi

Kuşatma sürecinin en kritik anlarından biri 20 Nisan 1453’te yaşanmıştır. Bizans’a yardım için gelen üç Ceneviz ve bir Bizans gemisi, Osmanlı donanmasının müdahalesine rağmen Haliç’e girmeyi başarmıştır.

Yedikule açıklarında gerçekleşen deniz muharebesinde:

  • Ceneviz gemilerinin yüksek bordalı ve ağır yapılı oluşu,

  • Rüzgâr ve deniz şartlarının Osmanlı aleyhine işlemesi,

  • Manevra kabiliyeti farkı

gibi faktörler belirleyici olmuştur.

Bu gelişme üzerine Fâtih Sultan Mehmed’in büyük tepki gösterdiği; Baltaoğlu’nu şiddetle azarladığı ve idamını emrettiği rivayet edilir. Ancak devlet erkânının araya girmesiyle bu karar uygulanmamıştır. Savaş sırasında bir gözünü kaybettiği belirtilir.

Kaptan-ı deryâlıktan azledilmiş ve yerine Hamza Bey getirilmiştir.

Görevden Sonraki Hayatı

Azledilmesinin ardından kara ordusunda hizmet etmeye devam etmiş ve çeşitli savaşlara katılmıştır. Ölüm tarihi hakkında kesin bilgi bulunmamaktadır.

Fâtih devrine ait tahrir kayıtlarında Tırhala sancağının Agrafa vilâyetinde “Baltaoğlu” adlı bir köyün varlığı tespit edilmiştir. Ayrıca kendisine ait tarihî bir kılıcın günümüze ulaştığı bilinmektedir.

Tarihî Değerlendirme

Baltaoğlu Süleyman Bey, Osmanlı donanmasının erken dönem teşkilatlanma sürecinde önemli bir isimdir. II. Murad’dan Fâtih’e uzanan süreçte hem diplomatik hem askerî görevler üstlenmiştir.

20 Nisan 1453 deniz muharebesi, onun kariyerindeki en dramatik kırılma noktasıdır. Ancak bu hadise, aynı zamanda Fâtih Sultan Mehmed’i gemilerin karadan yürütülmesi gibi radikal bir stratejik karara sevk etmiş; kuşatmanın seyrini değiştirmiştir.

Dolayısıyla Baltaoğlu Süleyman Bey, fetih tarihinin yalnızca bir “başarısızlık” figürü değil; Osmanlı deniz siyasetinin erken dönem temsilcilerinden biri olarak değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

  1. N. Barbaro, Kostantıniyye Muhâsarası Ruznâmesi (trc. Şemseddin Talip Diler), İstanbul 1976, s. 36-40.

  2. Dukas, Bizans Tarihi (trc. Vl. Mirmiroğlu), İstanbul 1956, s. 164-166.

  3. Tursun Bey, Târîh-i Ebü’l-Feth (nşr. A. Mertol Tulum), İstanbul 1977, s. 53.

  4. Gazavât-ı Sultân Murâd b. Mehemmed Hân (nşr. Halil İnalcık – Mevlûd Oğuz), Ankara 1978, s. 31, 33, 35.

  5. Râmizpaşazâde Mehmed İzzet, Harîta-i Kapûdânân-ı Deryâ, İstanbul 1285.

  6. Mehmed Şükrü, Esfâr-ı Bahriyye-i Osmâniyye, İstanbul 1306, s. 265-268.

  7. Kâtib Çelebi, Tuhfetü’l-kibâr, s. 12, 138.

  8. Vl. Mirmiroğlu, Fâtih’in Donanması ve Deniz Savaşları, İstanbul 1946, s. 20, 28, 30-35, 99.

  9. Selâhattin Tansel, Osmanlı Kaynaklarına Göre Fatih Sultan Mehmed’in Siyasî ve Askerî Faaliyeti, İstanbul 1985, s. 50, 67-72.

  10. Gábor Ágoston, “Az 1444. Évi Török-Magyar Követjárás”, Történelmi Szemle, 1986/2, s. 272-276.

  11. Halil İnalcık, Fatih Devri Üzerinde Tetkikler ve Vesikalar I, Ankara 1987, s. 25-28, 40-41, 58, 169.

  12. Semavi Eyice, “Balta-oğlu Süleyman Bey’in Kılıcı”, Tarih Dergisi, sy. 25 (1971), s. 163-178.

  13. Şehabettin Tekindağ, “İstanbul Kuşatmasında İki Önemli Olay”, Tarih Dergisi, sy. 33 (1982), s. 1-2.

Hazırlayan:

Ahmet Koç
Türk Tarih Araştırmacısı
www.devletialiyyei.com