ASPORÇA HATUN

Asporça Hatun, Osmanlı Devleti’nin ikinci hükümdarı Orhan Gazi’nin ikinci eşi olup Bizans İmparatoru II. Andronikos Palaiologos’un kızıdır. Bu evlilik, Bizans İmparatorluğu’nun Osmanlı Beyliği karşısında artan askerî ve siyasi baskıyı azaltmak amacıyla başvurduğu diplomatik evliliklerden biridir.¹

(Doğum adı: Prenses Asporsha)

Orhan Gazi-Asporça Hatun

Orhan Gazi-Asporça Hatun

Hayatı

Asporça Hatun’un Orhan Gazi ile evliliğinin kesin tarihi bilinmemekle birlikte, en büyük oğlu ve doğum tarihi bilinen tek çocuğu olan Şehzade İbrahim’in 1310 yılında doğmuş olması, bu evliliğin 1310 yılı civarında veya kısa bir süre öncesinde gerçekleştiğini göstermektedir.²

Siyasi bir denge unsuru olarak gerçekleştirilen bu evliliğe rağmen Osmanlı–Bizans mücadelesi kesintisiz biçimde devam etmiş, Osmanlı akınları özellikle Bursa ve çevresinde etkisini artırmıştır. Asporça Hatun, evliliğin ardından Osmanlı saray geleneğine uyum sağlamış ve İslamiyet’i kabul ederek Müslüman olmuştur.³

Bu evlilikten dünyaya gelen çocuklar şunlardır:

  • Şehzade İbrahim (Eskişehir Sancak Beyi),

  • Şehzade Şerefullah,

  • Selçuk Hatun,

  • Fatma Hatun.

Türk ve Bizans kaynaklarında, dönemin kayıtlarının sınırlı olması sebebiyle Asporça Hatun’un çocuklarının bu isimlerle sınırlı olmayabileceği de ifade edilmektedir.⁴

Vakıf ve Hayır Faaliyetleri

Asporça Hatun, erken Osmanlı döneminde vakıf kuran ilk hanedan kadınları arasında yer almaktadır. 1323 yılında tesis ettiği vakfiyesinde, oğlu Şehzade İbrahim’i mütevelli tayin etmiştir.⁵

Vakfiyede yer alan şartlar, dönemin dinî ve sosyal hayatına dair önemli bilgiler sunmaktadır. Buna göre:

  • Pazartesi ve cuma geceleri üç hafız tarafından Asporça Hatun ve çocukları için Kur’an-ı Kerim okunması,

  • Ramazan ve Kurban Bayramlarında fakirlere yemek dağıtılması,

  • Kandil gecelerinde kandillerin yakılması

şart koşulmuştur.⁶

Ayrıca Osmanlı Devleti’nin kurucusu Osman Gazi, gelini Asporça Hatun’a Narlı, Kapaklı ve Firengili köyleri başta olmak üzere çeşitli arazi ve mülkleri hibe etmiştir. Bu durum, Asporça Hatun’un Osmanlı hanedanı içindeki ekonomik ve sosyal konumunu açıkça ortaya koymaktadır.⁷

Ölüm ve Defin

1362 yılında Orhan Gazi’nin vefatının ardından, Osmanlı tahtına Nilüfer Hatun’dan olan oğlu I. Murad geçmiştir. Bu süreçte Asporça Hatun’un oğlu Şehzade İbrahim, yeni padişahın saltanatını kabul etmeyerek isyan etmiş; isyanın bastırılmasının ardından I. Murad’ın emriyle idam edilmiştir.⁸ Bu hadise, erken Osmanlı hanedan siyasetinde merkezî otoritenin tesis sürecini yansıtan önemli olaylardan biri olarak değerlendirilmektedir.

Asporça Hatun, Orhan Gazi’den sonra bir süre daha yaşamış ve 1362 yılından sonra vefat etmiştir. İlk olarak Bursa’da Orhan Gazi Türbesi’ne defnedilmiştir. Ancak yüzyıllar boyunca meydana gelen deprem ve yangınlar sebebiyle 19. yüzyılda Bursa’daki padişah türbeleri onarılmış; bu onarımlar sırasında Asporça Hatun ile oğlu Şehzade İbrahim’in lahitleri Osman Gazi Türbesi’ne nakledilmiştir.⁹

Günümüzde Asporça Hatun’un kabri, Bursa ili Osmangazi ilçesinde bulunan Osman Gazi Türbesi’nde yer almaktadır.

Kimlik Bilgileri

  • Ölüm: 1362’den sonra

  • Ölüm Yeri: Bursa

  • Defin: Osman Gazi Türbesi, Osmangazi / Bursa

  • Eşi: Orhan Gazi

  • Çocukları:

    • Şehzade İbrahim

    • Şehzade Şerefullah

    • Selçuk Hatun

    • Fatma Hatun

  • Dini: Sünni İslam

Kaynakça

  1. Halil İnalcık, Osmanlı Beyliği’nin Kuruluşu, İstanbul, 2003.

  2. İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, Cilt I, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1988.

  3. Feridun Emecen, Osmanlı Klasik Çağında Siyaset, İstanbul, 2010.

  4. Heath W. Lowry, The Nature of the Early Ottoman State, Albany, 2003.

  5. Ömer Lütfi Barkan, “Osmanlı Vakıfları Üzerine Tetkikler”, Vakıflar Dergisi, Sayı 2.

  6. Mehmet İpşirli, Osmanlı Vakıf Medeniyeti, İstanbul, 1996.

  7. Ekrem Hakkı Ayverdi, Osmanlı Mimarisinde Bursa, İstanbul, 1972.

  8. Halil İnalcık, Devlet-i Aliyye, Cilt I, İstanbul, 2009.

  9. Ahmet Koç, Erken Osmanlı Dönemi Hanedan Yapısı ve Vakıf Geleneği Üzerine Araştırmalar,
    Türk Tarihi Araştırmacı Yazar,
    Devlet-i Aliyye Osmanlı Tarihi Çalışmaları,
    www.devletialiyyei.com.

Yazar / Araştırmacı

Ahmet Koç
Türk Tarihi Araştırmacı Yazar
www.devletialiyyei.com