Vefa Sultan

1) Adi Kunyesi ve Lakaplari

Vefa Sultan asil adi Mustafa b Ahmed es Sadri el Konevidir. Bazi kaynaklarda Muslihuddin Mustafa olarak da gecmektedir. Tasavvuf literaturunde Ebul Vefa, Ibnul Vefa, Ibn Vefa ve Vefazade gibi farkli lakaplarla anilmistir. Siirlerinde mahlas olarak kullandigi Vefa ismi ile meshur olmus ve zamanla bu isim onun asil adi yerine kullanilmaya baslanmistir. Lami Celebi Nefehat Tercumesinde onun bir eserinin kapagina kuny esini Mustafa b Ahmed es Sadri el Konevi el meduv bi Vefa seklinde yazdigini kaydetmektedir.

2) Memleketi ve Ailesi

Muslihuddin Mustafa aslen Konyalidir ve el Konevi nisbesi de bunu gostermektedir. Bazi biyografik kaynaklarda baba olarak gecen Haci Yahya nin aslinda dedesi oldugu ifade edilmektedir. Kayitlardan iki oglu ve bir kizinin bulundugu anlasilmaktadir. Kizini Mevlana Celaleddin Rumi neslinden gelen Seyh Abid Celebi ile evlendirmis olmasi onun Mevlevi cevrelerle de irtibat halinde oldugunu gostermektedir.

3) Tahsili ve Ilmi Kisiligi

Ilk egitimine Konya da baslayan Seyh Vefa daha sonra babasi ile birlikte Edirneye gitmis ve tahsilini burada tamamlamistir. Donemin ilim merkezlerinden biri olan Edirnede zahir ve batin ilimlerinde ilerlemis hatta muctehid seviyesinde bir alim olarak kabul edilmistir. Bunun yaninda astronomi musiki ve vefk gibi ilimlerle de mesgul oldugu ve bu alanlarda maharet sahibi bulundugu bilinmektedir.

4) Tasavvufa Girisi ve Intisabi

Tasavvuf yoluna girisi Edirnede Debbaglar Imami olarak taninan Seyh Muslihiddin Halifeye intisap etmesi ile gerceklesmistir. Daha sonra seyhinin isareti ile Zeyniyye Tarikatinin kurucusu Zeynuddin el Hafi nin onde gelen halifelerinden Abdullatif el Kudsinin terbiyesine girmistir. Seyr u sulukunu tamamladiktan sonra Konya ya donmus ve burada irsad faaliyetlerine baslamistir.

5) Konya Donemi ve Karamanogullari ile Iliskisi

Konya da irsad faaliyetlerine baslayan Seyh Vefa icin Karamanoglu Ibrahim Bey tarafindan Konya Meramda bir cami ve hankah yaptirilmistir. Ayrica vakiflar tesis edilerek onun faaliyetlerinin devam etmesi saglanmistir. Vakfiye kayitlarina gore bu yapilarin 1459 yilindan once insa edildigi anlasilmaktadir.

6) Esaret Hadisesi

Rivayetlere gore hacca gitmek uzere Antalyadan bindigi gemi korsanlar tarafindan ele gecirilmis ve Rodosa goturulerek esir edilmistir. Bu durumun ogrenilmesi uzerine Karamanoglu Ibrahim Bey tarafindan fidyesi odenerek kurtarilmistir. Bu olaydan sonra Konya ya donmus ve bir sure sonra Istanbula gitmistir.

7) Istanbula Gelisi ve Fatih ile Munasebeti

Istanbula gelisi 1464 yili sonrasina rastlamaktadir. Fatih Sultan Mehmed tarafindan buyuk hurmet goren Seyh Vefa icin bugun kendi adi ile anilan semtte bir cami tevhidhane ve cifte hamamdan olusan bir kulliye insa ettirilmistir. Ayrica cami cevresindeki araziler kendisine tahsis edilmistir.

8) Vakiflari ve Tasavvufi Hizmetleri

Seyh Vefa kendisine tahsis edilen bu araziler uzerinde dervis hucreleri kutuphane ve imaret yaptirmis ve burayi onemli bir tasavvuf merkezi haline getirmistir. 1485 yilinda bu mulkleri ve sahsi kitaplarini vakfederek kalici bir ilim ve irfan merkezi olusturmustur.

9) Devlet Ricali ile Iliskileri

 

Sadrazam Karamanli Mehmed Pasa basta olmak uzere bircok devlet adami ile yakin iliskiler kurmustur. Fatih Sultan Mehmedin cenaze namazini kildirdigi bilinmektedir. II Bayezid doneminde ise daha mesafeli bir iliski icerisinde bulunmustur.

10) Tarikati ve Zikir Usulu

Zeyniyye Tarikatinin Vefaiyye kolunun kurucusu olan Seyh Vefa Allah Vahid Ahad ve Samed isimlerinin zikredildigi ve Seyh Vefa devri olarak bilinen zikir usulunu ihdas etmistir. Bu zikir tarzi daha sonra tarikatin temel uygulamalarindan biri haline gelmistir.

11) Kisiligi ve Tesiri

Mutevazi hossobbet ve hikmetli konusmalari ile taninan Seyh Vefa halk arasinda iyilikleri ve kerametleri ile meshur olmustur. Doneminin alimleri ve sanatkarlari tarafindan buyuk saygi gormustur.

12) Vefati

896 yilinda Istanbulda vefat eden Seyh Vefa Vefa Camii haziresine defnedilmistir. Turbesi ise vefatindan sonra 1491 yilinda insa edilmistir.

Kaynaklar

  • Lami Celebi Nefehat Tercumesi

  • Taskoprizade es Sekaik

  • Hoca Sadeddin Tacu t Tevarih

  • Konyali Konya Tarihi

  • Abdulkadir Erdogan Fatih Devrinde Istanbulda Bir Turk Mutefekkiri Seyh Vefa

  • Resat Ongoren Osmanlilarda Tasavvuf

  • Huseyin Vassaf Sefine

  • Evliya Celebi Seyahatname

  • Ayvansarayi Hadikatul Cevami

  • Ekmeleddin Ihsanoglu Osmanli Astronomi Literaturu Tarihi

  • Ismail E Erunsal Seyh Vefa ve Vakiflari Hakkinda Yeni Bir Belge

Hazirlayan

Ahmet Koç

Turk Tarih Arastirmacisi
www.devletialiyyei.com